ASME: Ojciec i syn - artykuł Tadeusza M. Płużańskiego

Publicystyka Antysocjalistycznego Mazowsza

Ojciec i syn - artykuł Tadeusza M. Płużańskiego Wysłane poniedziałek, 29, listopada 2004 przez Krzysztof Pawlak

Na zorganizowanej niedawno przez IPN w Stalowej Woli wystawie "Aparat represji na Rzeszowszczyźnie w latach 1944-1956" można było obejrzeć portrety dziadka i ojca polskiej uniokomisarz Danuty Hübner. Jak wynika z dokumentów - Józef i Ryszard Młynarscy byli wysokimi funkcjonariuszami Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Nisku na Podkarpaciu. My przyjrzymy się historii dwóch sędziów - Romana Kryżego i jego syna Andrzeja.

Roman Kryże był sędzią Najwyższego Sądu Wojskowego przez, bagatela, 10 lat - od 3 sierpnia 1945 r. do 11 sierpnia 1955 r. W tym czasie wydał wiele wyroków, w tym wyroków śmierci na działaczy niepodległościowych, czyli - posiłkując się opinią mecenasa Władysława Siła-Nowickiego - wielu "ukryżował". O Kryżem mówiono, że ma swój prywatny cmentarz na Służewcu. Wyroki wydawał rutynowo, z automatu. Można oczywiście powiedzieć, że tak samo postępowali wówczas inni sędziowie, szczególnie orzekający w II instancji. O tych sędziach niewiele się dziś pisze i mówi, gdyż "tylko przyklepywali" wyroki zapadłe wcześniej i na wyższych szczeblach. Należy jednak pamiętać, że ich orzecznictwo było jednym z ważnych ogniw w długim łańcuchu stalinowskiego systemu bezprawia - od "oficera" śledczego do "prezydenta" Bieruta. Mordowali zatem wszyscy, w tym sędzia Roman Kryże. Przypomnijmy kilka spraw, w których orzekał w Najwyższym Sądzie Wojskowym, w porządku chronologicznym.

(1.) 30 sierpnia 1946 r. sprawa Stefana Ignaszaka i innych (razem z ppłk. Kazimierzem Drohomireckim i ppłk. Marianem Bartoniem). Stefan Ignaszak po kampanii wrześniowej przedostał się do Francji, w marcu 1943 r. zrzucony do Polski jako cichociemny, oficer wywiadu Komendy Głównej AK (m.in. rozpracowanie tajnej niemieckiej broni V-1 i V-2), uczestnik Powstania Warszawskiego, od marca 1945 r. członek Delegatury Sił Zbrojnych, inspektor komórki wywiadowczej "Lombard" (rozpracowywał jednostki WP na Pomorzu pod kątem nastrojów niepodległościowych). Aresztowany 7 listopada 1945 r. 12 sierpnia 1946 r. skazany na KS przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie za "szpiegostwo". Kryże utrzymał wyrok w mocy. Ignaszakowi Bierut zmienił KS na 10, a potem 5 lat więzienia, a skazanym na 15 lat więzienia Bernardowi Kaczmarkowi i Józefowi Janowskiemu zmniejszył wyroki do 5, a następnie 3 lat. Stefan Ignaszak jest prezesem poznańskiego Okręgu Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Płk Kazimierz Drohomirecki przewodniczył tej i innym rozprawom w Najwyższym Sądzie Wojskowym. Kryże był sprawozdawcą.

(2.) 3 maja 1948 r. sprawa rotmistrza Witolda Pileckiego i innych (razem z płk. Kazimierzem Drohomireckim, mjr. Leo (Lwem) Hochbergiem i protokolantem, por. Jerzym Kwiatkowkim). Kryże podtrzymał trzy kary śmierci wydane 15 marca 1948 r. przez WSR w Warszawie - wobec Witolda Pileckiego, Tadeusza Płużańskiego i Marii Szelągowskiej, nie uwzględniając skargi rewizyjnej. W uzasadnieniu czytamy: "Wymierzone kary są współmierne i [sąd] całkowicie podziela wnikliwe i szczegółowe motywy Sądu I Instancji, jakie miał na względzie przy ich określaniu". Wobec Pileckiego Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Pozostałej dwójce skazanych zmienił kary na dożywotnie więzienie.

(3.) koniec 1948 r. sprawa kpt. Tadeusza Pleśniaka (razem z płk. Kazimierzem Drohomireckim i płk. Leo Hochbergiem). Kryże utrzymał karę śmierci wydaną 7 września 1948 r. przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Rzeszowie pod przewodnictwem szefa tego sądu, mjr. Wacława Pietronia (w sumie ma na koncie 15 wyroków śmierci na żołnierzy niepodległościowego podziemia, potem został adwokatem w Opolu). Główny zarzut: "udział w nielegalnym związku pod nazwą Armia Krajowa, a następnie "Wolność i Niezawisłość ("WiN"), usiłującym zmienić przemocą ustrój Państwa Polskiego". Tadeusz Pleśniak to żołnierz Polskiego Państwa Podziemnego, zastępca dowódcy II rejonu Obwodu AK Jarosław, organizator tajnego nauczania, członek organizacji "Nie" ("Niepodległość") i Delegatury Sił Zbrojnych, w Okręgu "WiN" Rzeszów, kierownik Wydziału Propagandy, Wydziału Informacji (wywiadu) i zastępca kierownika Okręgu, wydawał odezwy i ulotki oraz stworzył niezależne od komunistów pismo "Ku Wolności". Wobec Tadeusza Pleśniaka Bierut nie skorzystał z prawa łaski. 17 stycznia 1949 r. o godz. 20.30 rozstrzelano go na terenie Zamku Lubomirskich w Rzeszowie. Miał 37 lat.

(4.) 22 czerwca 1949 r. sprawa Eugeniusza Rytelewskiego (razem z płk. Kazimierzem Drohomireckim i płk. Henrykiem Zapolskim). 19 maja 1949 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku (proces pokazowy w budynku Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego) skazał go na KS. Zarzut: "W okresie czasu od maja do 14 lipca 1946 roku w Sopotach (...) działając świadomie w celu udzielenia pomocy członkowi nielegalnej organizacji bandy "Łupaszki" (...) przez upozorowanie ucieczki Augustowskiemu Zygmuntowi ps. "Kulesza" (...) umożliwił mu wyjście z aresztu wewnętrznego PUBP w Sopotach, przyjmując w zamian korzyść majątkową kwotę 80 000 zł. (...)". Kryże tym razem był "łaskawy" - zmienił wyrok gdańskiego WSR na 15 lat więzienia. Eugeniusz Rytelewski wyszedł na wolność w kwietniu 1955 r.

NAJCIĘŻSZE ZBRODNIE

W książce "TUN" historyk prof. Jerzy Poksiński cytuje fragmenty oświadczenia Romana Kryżego z 31 stycznia 1957 r., dotyczącego jego pracy w resorcie i sfingowanych procesów oficerów, oskarżonych o "spisek w wojsku": "Sprawy 19 oficerów skazanych na karę śmierci nie budziły wątpliwości (...). Jeśli chodzi o wymiar kary, to uważam, że przy nie nasuwających się wątpliwościach co do winy, gdy zostało stwierdzone, że oficerowie sztabowi, zajmujący wysokie stanowiska w wojsku, uprawiali działalność kontrrewolucyjną i szpiegowską, a więc dopuścili się najcięższej zbrodni, jakiej może się dopuścić żołnierz - wymiar kary był słuszny. (...) Przy tak surowej ocenie działalności szpiegowskiej zarówno przez organa wymiaru sprawiedliwości, jak przez czołowych przedstawicieli Partii i Rządu nie mogło być żadnych wątpliwości, że jedyną słuszną karą za działalność szpiegowską prowadzoną przez oficerów sztabowych jest najwyższa kara przewidziana w ustawie za tego rodzaju czyn".
Sam Kryże w sprawach wymyślonego spisku w wojsku akurat nie orzekał. Jego oświadczenie jest jednak znamienne, gdyż pokazuje, co sędzia NSW sądził o "dowodach" winy w wyrokach wydawanych w czasach stalinizmu i na jakiej podstawie sam wydawał wyroki.

(5.) 2 lutego 1965 r. tzw. afera mięsna. Kiedy Krzyżego wypożyczono do tej sprawy z Sądu Najwyższego, gdzie wówczas pracował, wiele osób pamiętało jeszcze jego krwawy plon w czasach stalinowskich. Teraz głównego oskarżonego Stanisława Wawrzeckiego, dyrektora w Miejskim Handlu Mięsem, też nie zamierzał oszczędzać i zgodnie ze swoją praktyką - "ukryżował" go. Dlaczego? Można powtórzyć jego własne słowa - skoro tak chcieli "przedstawiciele Partii i Rządu"... Wawrzecki "dopuścił się najcięższej zbrodni, jakiej mógł się dopuścić"... handlowiec.

DOŚWIADCZONY SĘDZIA

Najwyższy Sąd Wojskowy miał (i ma dziś jako Izba Wojskowa Sądu Najwyższego) siedzibę w Warszawie. Ze stołecznym wymiarem sprawiedliwości jest związana cała kariera syna Romana Kryżego, Andrzeja. Obecnie jest sędzią Sądu Okręgowego w Warszawie. Kilka lat temu orzekał w procesie "Pershinga", szefa gangu pruszkowskiego, potem przejął od Barbary Piwnik sprawę FOZZ, którą prowadzi do dziś. W drugiej instancji przewodniczył sprawie Adama Humera i innych stalinowskich śledczych Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, oskarżonych o znęcanie się nad więźniami politycznymi. Oprawcy zostali skazali na kary długoletniego więzienia.
Andrzej Kryże ma opinię doświadczonego prawnika, który prowadzi postępowania w sposób zdecydowany i nie boi się ferować wysokich wyroków. Jest również uznanym autorem artykułów o tematyce prawno-karnej. Kiedy ministrem sprawiedliwości był Lech Kaczyński, Kryże był członkiem zespołu, który przygotowywał nowelizację kodeksu karnego.
Są jednak osoby, które pamiętają jego sprawę z przeszłości. W artykule w "Rzeczpospolitej" z grudnia 2001 r. czytamy: "W 1980 r. Kryże sędziował w procesie m.in. Wojciecha Ziembińskiego i Bronisława Komorowskiego. Byli oskarżeni o to, że 11 listopada 1979 r. brali udział w manifestacji z okazji święta niepodległości i publicznie twierdzili, że PRL nie jest państwem niepodległym. Kryże wymierzył oskarżonym kary od 1 do 4 miesięcy więzienia, a w uzasadnieniu wyroku napisał m.in., że demonstracyjnie okazywali lekceważenie dla narodu polskiego, twierdząc m.in., że nie jest on narodem wolnym i niepodległym". W III RP Sąd Najwyższy rozpatrując rewizję od tego wyroku, orzekł, że w 1980 r. sąd popełnił błędy i niesłusznie skazał oskarżonych.

TADEUSZ M. PŁUŻAŃSKI

Komentarz (14)